ρ
تحریم اقتصادی فرصت‌ها، چالش‌ها
۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۸
۰۰۰/ ۰۰۰/ ۰۰۰/ ۷ دهان باز
۲۱ اردیبهشت ۱۳۹۸

منتشرشده در ماهنامه صنعت فراگیر
شماره ۵۱ و ۵۲

۰۰۰/۰۰۰ های بی‌ارزش


۱۰۸۸۵ ریال برابر با یک دلار آمریکا ۱۴۵۹۵ ریال برابر با یک یورو ۱۷۱۲۵ ریال برابر با یک پوند انگلیس این همه صفر مقابل این اعداد چه فایده‌ای دارد؟
مطمئناً بی‌ارزش بودن پول ملی موجب افتخار و سربلندی هیچ ملتی نیست بلکه این امر موجب اخلال در نظام مالی کشور در عرصه داخلی و بین‌المللی خواهد شد.
بسیاری از کشورها مشکل بی‌ارزش شدن پول ملی‌شان را تجربه کرده‌اند، مارک آلمان بعد از جنگ جهانی دوم آن‌قدر بی‌ارزش شده بود که با پول‌های کاغذی اجاق‌های آشپزخانه را روشن می‌کردند و یا در لهستان بعد از سقوط كمونيسم، مردم با ساکی پر از پول به نانوایی می‌رفتند تا نانی خریداری کنند.
سایت رسمی وزارت اقتصاد و دارایی در گزارشی به تاریخچه‌ی حذف صفرهای پول در کشورهای مختلف پرداخته است.
حذف صفرهای واحدهای پولی کشورها، نخستین بار در آلمان و پس از جنگ جهانی دوم رخ داد. این کشور زیر فشار اقتصادی ناشی از جنگ جهانی دوم و خسارت‌های بر جای مانده از آن، تورمی‌شدید را تجربه می‌کرد که سیاست‌گذاران اقتصادی آلمان را وادار به حذف صفرها از مارک کرد.
از سال ۱۹۶۰ تاکنون، در ۷۱ مورد کشورهای در حال توسعه مجبور شده‌اند چندین صفر را از پول ملی خود حذف کنند. آخرین نمونه در این زمینه به زیمبابوه مربوط می‌شود که طی آن دولت این کشور ۱۰ صفر از پول ملی این کشور حذف کرد. در ژانویه ۲۰۰۵ نیز، تركيه ليره جدید را جایگزین لیره قدیم خود کرد. بر این اساس، هر یک میلیون لیره قدیم ترکیه (حذف شش صفر) به یک لیره جدید تبدیل شد. در ماه جولای همین سال نیز رومانی با حذف چهار صفر واحد پول جدید خود موسوم به لئو را معرفی کرد. در هر دو مورد، دولتهای ترکیه و رومانی پیام آشکاری را برای مردم و جامعه بین‌الملل فرستادند و آن اینکه سیاست‌های اقتصادی دولت در گذشته اشتباه بوده است.
کوچک‌ترین واحد فرعی پول ده تومان است، این در حالی است که در کشور ما کالایی به قیمت ۱۰ تومان وجود ندارد؛ بنابراین واحد فرعی پول باید طوری باشد که بر اساس آن بتوان مبادله‌ای را صورت داد.
در سال ۱۹۹۲ میلادی بحران‌های اقتصادی در آرژانتین موجب کاهش چشمگیر ارزش پول ملی این کشور و وقوع بحران دلار در این کشور شد. دولت آرژانتین نیز مجبور شد برای جلوگیری از افزایش شدید تورم، بسته اصلاحات اقتصادی را با اولویت حذف صفر از پول ملی اجرا کند. در برخی از کشورها مثل شیلی و کرواسی، سیاست حذف صفر پس از اجرای سیاست‌های تثبیت اقتصادی انجام شده است. در برخی از کشورها مثل آنگولا، جمهوری کنگو و نیکاراگوئه به رغم حذف صفر از پول ملی، تورم همچنان بالا است؛ بنابراین یکی از مسائلی که حذف صفر از پول ملی را ایجاب می‌کند، افزایش شدید تورم است. در آرژانتین طی سال ۱۹۶۰ میلادی، هر دلار آمریکا در برابر ۱۱۰۰ تا ۳۵۰۰ پزوی آرژانتین مبادله می‌شد. آرژانتین با حذف دو صفر از پول خود ارزش آن در برابر دلار را افزایش داد. در اوایل دهه ۱۹۸۰ میلادی نیز هر دلار آمریکا در برابر ۱۸۰۰۰ تا ۱۸۰۰۰۰ پژو داد و ستد می‌شد. اگر دولت‌ها تنها به حذف صفرهای پول ملی اکتفا کنند و اصلاحات اقتصادی فراگیر و جامعی را اجرا ننماید، سیاست حذف صفر خود به خود کارساز نخواهد بود.
نوزده کشور در این مدت یک بار اقدام به حذف صفر کرده‌اند و ده کشور نیز در بار این کار را انجام دادند. آرژانتین چهار بار، یوگسلاوی سابق ۵ بار و برزیل نیز شش بار صفرهای پول ملی خود را حذف کرده‌اند رکورددار این تغییراتی کشور برزیل است، به گونه‌ای که تاکنون این کشور در شش مرحله، هجده صفر از جلوی واحد پولی خود حذف کرد و هشت بار نیز واحد پولی خود را تغییر داد.
حال ببینیم مسئولین ما با این صفرهای بی‌ارزش چه می‌کنند؟
معاون اقتصادی بانک مرکزی که از سوی رئیس کل این بانک مأموریت یافته طرح اصلاح پول ملی را اجرایی کند، با بیان اینکه نیازی به گرد کردن قیمت‌ها با طرح حذف چهار صفر از پولی ملی نخواهد بود تأکید کرد: این طرح را تورم زا نمی‌دانیم حسین قضاوی حذف چهار صفر را اقدام روبنایی خواند که هیچ تغییر ماهوی در اقتصاد ایجاد نخواهد کرد. وی با اتکا به مطالعات صورت گرفته و مبانی نظری موجود، هر گونه افزایش تورم را رد و خاطر نشان کرد که شواهد تجربی در افزایش تورم به قدری ناچیز است که می‌شود از آنها چشم پوشی کرد. معاون اقتصادی بانک مرکزی تأکید کرد حجم نقدینگی تحت تأثیر عوامل دیگری است که البته در این مسیر باید دو اثر ناشی از اجحاف قیمتی و رند کردن قیمت ها را با دقت لحاظ کرد.
وی افزود: وقتی که واحد پول اصلاح می‌شود ممکن است برخی از عرضه کنندگان کالا و خدمات قیمت را به واحد جدید بالاتر پیرند که در چنین شرایطی عرضه کنندگان باید قیمت ها را از چند ماه قبل به ۲ گونه، به واحد جدید و قدیم، روی اتیکت ها نصب کنند.
قضاوی گفت: سایتهای اطلاع رسانی نیز باید همه قیمت‌ها را به دو گونه به مردم اطلاع رسانی و نهادهای نظارتی نیز بر اجرای اصلاحات پولی و جلوگیری از اجحاف قیمتی نظارت کنند.
قضاوی درباره احتمال رند کردن قیمت به سمت بالا نیز افزود: این امکان نیز در شرایطی اتفاق خواهد افتاد که سکه و اسکناس و یا ترکیب سکه و اسکناس نتواند پاسخگوی قیمت معین باشد که فروشنده ناچار می‌شود به سمت قیمت بالا رند کند؛ دستورالعمل‌های بانک مرکزی به گونه‌ای است که کوچک‌ترین واحدهای پولی بتواند عموم قیمت‌ها را پاسخ دهد؛ بنابراین نیاز به گرد کردن قیمت‌ها به سمت بالا اتفاق نمی‌افتاد.
برای پیدا کیا قضاوی در تعیین علل دیگر رویکرد بانک مرکزی به حذف چهار صفر گفت: به رغم افزایش دستگاه‌های خودپرداز ATM از ۷۴۰۰ دستگاه در سال ۸۵ به ۲۱۰۰۰ دستگاه در سال ۸۹ مردم همچنان راحت نیستند و این در حالی است که حجم مبادلات شکل گرفته در سال ۸۹ نیز بر اساس چک‌های عادی به ده تریلیون ریال افزایش پیدا کرد.
معاون اقتصادی بانک مرکزی افزود حذف چهار صفر در شرایطی است که یک واحد فرعی برای پول وجود دارد و این بدان معناست که دو رقم اعشار در ستون‌های حسابداری به پول اضافه می‌شود.
وی گفت: کوچک‌ترین واحد فرعی پول ده تومان است، این در حالی است که در کشور ما کالایی به قیمت ۱۰ تومان وجود ندارد؛ بنابراین واحد فرعی پول باید طوری باشد که بر اساس آن بتوان مبادله‌ای را صورت داد. قضاوی افزود اگر سه صفر حذف می‌شد و قرار بود واحد فرعی برای پول بگذاریم دیگر واحد فرعی مفهومی نداشت و نقض غرض بود.
صندوق بین‌المللی پول در جدیدترین گزارش خود از چشم انداز اقتصادی جهان رتبه‌ی تورم کشورهای مختلف در سال ۲۰۱۱ را برآورد کرده، بلاروس با تورم ۴۱ درصدی در رتبه نخست، ونزوئلا با تورم ۸/۲۵ درصدی در جایگاه دوم و ایران را با تورم ۵/۲۲ درصدی در رتبه سوم این فهرست قرار دارند. دکتر هادی غنیمی فرد از فعالین عرصه اقتصاد و صنعت در مصاحبه با صنعت فراگیر دو معضل اصلی اقتصاد ایران را بی‌ارزش بودن پول ملی و سود بالای بانکی می‌دانند و با حذف چند صفر از پول ملی موافق هستند و این امر را به مثابه یک انقلاب بزرگ در عرصه اقتصاد کشور می‌دانند. غنیمی فرد معتقد است سیستم باید طوری باشد که مردم احساس راحتی و آسایش بیشتر در معاملات روزمره داشته باشند. به طور قطع اتخاذ چنین تصمیمی (حذف صفر از واحد پول) موجب می‌شود تا فعالیت‌های اقتصادی با سهولت بیشتری انجام شود.
حذف صفر از پول ملی ابزاری برای حمایت دولت از اقتدار سیاست‌های پولی نیز به شمار می‌رود. به‌یقین اگر مردم اعتماد خود را نسبت به پول ملی از دست بدهند ارزهای خارجی به‌خصوص آنها که پرستیژ بیشتری دارند رواج خواهد یافت. این مسئله فشار روانی و اقتصادی زیادی بر دولت‌ها وارد خواهد کرد. آنگاه سیاست‌های اقتصادی نه تنها تحت تأثیر بازارهای مالی بین‌المللی قرار می‌گیرند بلکه بانک‌های مرکزی سایر کشورها نیز بر سیاست‌های خارجی تأثیر خواهند گذاشت.
ایشان با اشاره به اینکه اقتصاد کشور به ویرانه‌ای مبدل شده است با امیدواری معتقد بودند هر جا که ویرانی بیش از حد حادث می‌شود پس از آن آبادانی شروع خواهد شد. کشور ما تورم بالایی دارد این امر مسئله ایست که نهادهای اقتصادی حکومت هم به آن معترفند.
دولت سال‌هاست که در فکر اعمال حذف صفرهاست اما اگر تنها به حذف صفرهای – پول ملی اکتفا کند و اصلاحات اقتصادی فراگیر و جامعی را اجرا ننماید، سیاست حذف صفر خود به خود کارساز نخواهد بود.
بعد از اجرای هدفمند کردن یارانه‌ها و سهمیه بندی سوخت، سومین تحول اقتصادی که دولت در حال انجام آن است حذف چند صفر از پول ملی کشور است. مدیرکل اداره نشر اسکناس و خزانه بانک مرکزی قیمت تمام شده نشر هر اسکناس در کشور را به طور متوسط ۲۵۰ ریال و هزینه کل سالانه جمع آوری و امحاء اسکناس‌های فرسوده را ۱۷۵ میلیارد ریال برآورد می‌کند. این تنها بخش کوچکی از هزینه‌های چندین میلیاردی است که کشور هر ساله مجبور به پرداخت آن می‌شود حذف چند صفر از پول واحد ملی کشور از سال‌ها قبل به‌عنوان راهکاری برای کاهش حجم اسکناس سادگی در مبادلات، نگهداری ساده‌تر حساب‌ها، نقل و انتقال آسان‌تر پول، کاهش آثار روانی تورم و نیز صرفه جویی در وقت برای شمارش حجم زیاد اسکناس‌ها و… مورد بررسی قرار گرفته است و دولت سال‌هاست که در فکر اعمال این کار است اما ترس عواقب ناشی از اجرای نادرست این طرح تاکنون مانع از عملیاتی شدن آن شده است.
آقای مرتضوی رئیس خانه صنعت و معدن تهران در مصاحبه با صنعت فراگیر عنوان نمودند وقتی صفر از پول ملی حذف شود علاوه بر اینکه مردم پول کمتری را برای معاملات حذف می‌کنند از لحاظ روانی نیز احساس می‌کنند پول کمتری برای خرید روزانه خود می‌پردازند. نام ایشان در ادامه افزودند خود مردم نیز در حال حاضر چندین صفر را حذف کرده‌اند و همه از واحد تومان استفاده می‌کنند و ارتباط قیمت‌ها با ریال برای جامعه قابل لمس نیست و مردم در معاملات روزانه به‌واقع تصوری از ریال ندارند.
از آقای مرتضوی معتقد است که حذف صفر از لحاظ نوشتاری، هم کار را راحت‌تر خواهد کرد و هم اثرات روانی اقتصادی کمتری بجای می‌گذارد را وارد به طور کلی اگر حذف صفر از پول ملی با برنامه ریزی و تحقیقات مناسب و الگو برداری صحیح انجام بگیرد مردم روزهای بهتری را در پیش خواهند داشت.
آنچه مسلم است دستور حذف صفر از پول ملی صادر شده است. اینکه یک یا چند صفر از پول ملی حذف شود به بررسی کارشناسانه اقتصاددانان بستگی دارد البته آقای مرتضوی دولت را در اجرای طرح هدفمند کردن یارانه‌ها ناموفق و ناکارآمد می‌دانند و لازمه یک رفرم پولی را ثبات اقتصادی دانسته‌اند که با حذف نهادهای نظارتی مالی و بانکی مانند سازمان برنامه و بودجه این ثبات در کشور وجود ندارد.
اما از سوی دیگر یحیی آل اسحاق در گفتگو با مهر در خصوص حذف چهار صفر از پول ملی می‌گوید: حذف چهار صفر از پول ملی یک بحث انحرافی است که در بیان اهداف و نتایج و انتظاراتی که از آن می‌رود، غلط نمایی بسیاری داشته است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

3 + 17 =