ρ
سیمای عشایر و اقوام ایرانی بر روی پول ملی
۱۹ خرداد ۱۳۹۸
صفرهای با ارزش
۱۹ خرداد ۱۳۹۸

منتشرشده در ماهنامه صنعت فراگیر
شماره ۱۱ و ۱۲

شهر-روستاهای آینده (الگوی موفقی از چین)

آنچه در زیر می آید نه بررسی کارشناسانه که صرفا بیان بخشی از نتایج کاربردی تحقیقات انجام شده در چند منطقه نزدیک به شانگهای چین است.
کارشناسان علاقمند می توانند با الهام از این سطور به تجزیه و تحلیل عوامل ناکارآمدی توسعه کشاورزی در ایران و مهاجرت روستاییان بپردازند. همچنین تحقیق موردی در مناطق ذکر شده به کارشناسان توصیه می گردد.
مهاجر روستاییان، چرا؟
تا سال ۱۳۲۹ مراکز تولیدی عمدتا در روستاها و به ندرت در شهرها و آن هم در ارتباط با بقیه روستاها بود؛ اما، با ملی شدن صنعت نفت در سال ۱۳۲۹ و استقلال برخی کارخانجات به تدریج مراکز تولیدی از روستا به حاشیه شهرها منتقل شد.
از سال ۱۳۴۲ با تغییراتی که در بافت روستاها بوجود آمد و مالکیت های روستایی منسجم به خرده مالکیت ها تبدیل شد، بسیاری از روستاییان استقرار در حاشیه شهرها و کارکردن در کارخانجات را برکار کشاورزی ترجیح دادند.
به تدریج و با ازدیاد جمعیت و بالا رفتن درآمد های نفتی نیازهای جدیدی نیز پیش روی جامعه قرار گرفت. بنابراین، بافت سنتی روستا دیگر پاسخ گوی خواسته ها نبود. درواقع، توسعه در روستاها با مانع جدی ای مواجه شده بود: فقدان یکپارچه سازی مزارع!
جمعیت رو به افزایش و نیازهای نو، استفاده از ماشین آلات جدید کشاورزی را می طلبید، اما این امر تنها آن زمان میسر بود که مزارع یکپارچه می شد. متأسفانه تمهیدات وسیع برای یکپارچه کردن مزارع کشاورزی( که از آن میان می توان شرکت های صنایع زراعی را نام برد) به دلیل عدم فرهنگ سازی در جامعه روستایی محقق نشد و تاکنون نیز مزارع به جز تعداد معدودی که از آغاز مکانیزه بودند، بقیه یکپارچه نشده و امکان مکانیزاسیون، بالابردن تولید و به تبع، بالابردن درآمد روستاییان برای آن ها متصور نیست.
در این بین، توسعه وسائط ارتباط جمعی و سهولت حمل و نقل بین شهری از جمله عوامل ازدیاد جاذبه شهرنشینی در ایران بود. به همراه آن، نیاز به کسب دانش بیشتر از طریق شرکت در دانشگاه و مراکز عالی و حتی دبیرستان از عوامل مهم مهاجرت نسل دوم و سوم روستاها محسوب میشد.
در این سال ها، هیچ گونه برنامه ریزی بنیادی برای بازسازی روستاها انجام نشد؛ و پس از انقلاب اسلامی ۵۷ علی رغم تلاش بی وقفه جهادگران و تأمین آب و برق برای بسیاری از روستاها، به دلیل فقدان یک الگوی موفق، به تدریج شاهد تخلیه دسته جمعی روستاهای بسیاری که دارای امکانات اولیه نیز هستند بودیم.
به عبارت دیگر، آب، برق و جاده روستایی نتوانسته جاذبه لازم را برای روستانشینان فراهم کنند.
در اینجا، برای فهم مهندسی این مهاجرت و راه حل آن، ابتدا لازم است چند پرسش اساسی مطرح شود: آیا عوامل تشکیل دهنده روستاهایی از این دست همچنان به قوت خود باقی است یا باید روستاهای جدیدی را طراحی و اجرا کرد؟ آیا اصولا دادن سرویس و خدماتی نظیر مدرسه، وسائل حمل و نقل و مراکز مخابراتی برای ۲۰ تا ۳۰خانوار توجیه پذیر است؟
در تحلیل مهندسی برای پاسخ، شاید بهترین شیوه توجه به مدل موفق باشد. مطالعه زیر پیرامون کلنی(شهر-روستا)های اطراف شانگهای چین انجام شده است.
یک مدل موفق
روستاها به دو علت عمده تشکیل شده اند:
1. نزدیکی به محل تولید
2. داشتن مکانی با قابلیت استراتژیک و دفاع طبیعی
در فلات مرکزی ایران، به دلیل نبود قابلیت دفاع طبیعی، قلعه هایی برای سکونت روستاییان بنا شده بود؛ زیرا لزوم زندگی در نزدیکی مراکز تولیدی، ساخت قلعه را بهترین گزینه پیش رو قرار می داد.
در چین نیز، چنین قلعه هایی وجود داشت؛ اما نیازهای جدید باعث رشد روستاهای چین از بافت قدیم خارج شده و در بین هر ۲۰ تا ۳۰ روستا و در همان اقلیم، منطقه ای قابل گسترش انتخاب شود و شهر-روستایی توسعه پذیر در آنجا طراحی شود.
این منطقه به تمام زمین های قبلی دست رسی داشت و به لحاظ آب و هوایی چون در همان اقلیم واقع شده بود، مشکلی برای ساکنین به وجود نمی آورد. در بخشی از این شهر-روستاها نیز امکان دامداری وجود داشت و بسیاری از خانواده ها می توانستند به آن اشتغال ورزند.
دولت مرکزی زمین های این شهر-روستا را در مقابل دریافت زمین های کشاورزی قبلی شان به آن ها واگذار می کرد. در نتیجه، این امکان فراهم شده بود که زمین های تکه تکه سابق یکپارچه و مجددا در اختیار همان کشاورزان یا متقاضیان دیگر قرار گیرد.
کشاورز سابق نیز مجددا می توانست در همین زمین ها و یا در شغل جدیدی که ناشی از تجمیع روستاها بود به اشتغال بپردازد.
تأمین درآمد و رفاه برای روستاییان
آنچه موجب سکنی روستاییان در همان اقلیم و یا مهاجرت آن ها به شهرها می شود، منبع درآمد است؛ یعنی درآمد است که تعیین می کند در کجا باید زندگی کرد.
دولت چین با تجهیز کلنی ها و یکپارچه کردن زمین های کشاورزی عملا درآمد روستاییان را بالابرده است. از طرف دیگر، هزینه شهرها افزایش یافته و در نهایت تعادل اقتصادی به نفع روستا تعریف و محاسبه شده است.
تمهید دیگر، که از جانب دولت چین به کار گرفته شده، اسکان روستاییان در بلوک های سه یا چهار طبقه است که به این وسیله هم در انرژی و هم در اشتغال زمین صرفه جویی شده و جالب آن که ساکنین این بلوک ها از توالت و حمام مشترک استفاده می کنند.
کلنی ها با راه های آسفالت ابتدا به یکدیگر متصل شده و سپس به بزرگراه ها می پیوندند.
در این روستاها، همه گونه وسایل زیست و حتی مراکز تفریحی که به آن ها اصطلاحا کالااوکی ها مربوط به بخش خصوصی بوده و به کمک وام های دولتی تأسیس می شوند.
در شرایطی که کارمندان در شهری مثل شانگهای در اطاق های حداکثر ۱۵متری زندگی می کنند و از دوچرخه برای رفت و آمد استفاده می نمایند، محل سکونت روستاییان در این کلنی ها بین ۷۰تا۸۰ متر بوده و بسیاری اوقات سه نسل را می توان در کنار هم دید. تعداد بسیار زیادی تراکتور و جیپ در هر روستا وجود دارد؛ و در بسیاری موارد، درآمد روستاییان بیش از شهرنشینان است.
علاوه بر همه این ها، قطارهای دو طبقه بین شهری سهولت بسیار زیادی را در جابه جایی به وجود آورده و بسیاری از روستاییان را می توان دید که در کارخانجات حاشیه شهرها به کار مشغول بوده و شب نیز به روستا بر می گردند.
در بسیاری شهر-روستاهای کوچک، که امکان احداث فرودگاه به لحاظ اقتصادی وجود ندارد، مزارعی را از چمن آماده کرده و هواپیماهای دوموتوره ملخی چینی (این جین) در آن ها روزانه یک پرواز و برای کلنی های بسیار کوچک تر سه پرواز در هفته دارند.
نهایت کلام، این فرضیه که سهم از رفاه باید متناسب با سهم از ارزش افزوده باشد، در این شهر-روستاها به وضوح محقق می شود.
نتیجه گیری
بنا به یافته های واحد پژوهش TMC، در ایران نیز تشکیل این شهر-روستاها می تواند گزینه بسیار مناسبی باشد؛ زیرا با تشکیل کلنی ها سطح زندگی مردم افزایش پیدا کرده و با یکپارچه کردن مزارع امکان مکانیزه کردن کشاورزی وجود داشته و درآمدها خود به خود افزایش پیدا می کند.
البته چون ممکن است چنین تغییراتی و خرید زمین های روستاییان موجب بالارفتن نقدینگی در کشور و تزریق آن به جامعه شود، از تجربیات دیگران می توان استفاده کرد و به جای وجه نقد، دولت می تواند از طریق دادن بن معاملات لازم را انجام دهد.
به عبارت دیگر، در مقابل دریافت زمین های کشاورزی به آنها بن داده و در مقابل دریافت بن، زمین های مسکونی، خودرو، وسایل حمل و نقل عمومی و کالاهای دیگر را برای روستاییان تأمین کند.
نکته آن که چنین امری می تواند از طریق سازمان جدیدی یا تغییر وظایف سازمان های موجود انجام گرفته و حداقل فشار ممکن را بر دولت وارد نماید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

19 + نوزده =